Torkun ne olduğu, ne işe yaradığı ve arabalar için önemi, halk arasında beygir gücü kadar bilinmez. Fakat aslında bir arabanın en önemli özelliklerinden biridir tork. Arabayı kuşa benzetmek gerekse, o kuşun kanatlarından biri beygir, diğeri torktur. Biri olmadan diğeri bir işe yaramaz. İkisi de eşit derecede önemli ve gereklidir.
Tork, döndürme kuvveti demektir. Araba motorlarındaki krank milinin, bir dakika içinde yaptığı dönüş sayısıdır. Krank mili ise en basit haliyle, pistonların üzerinde bulunan demir çubuğa verilen isimdir. Krank milinin dönüşlerinin az veya çok olması, arabanın hızını ve çekiş gücünü artırıp, azaltır. Yani tork gücü, araba modellerinin performansını doğrudan etkileyen bir faktördür.
Görsel: istockphoto.com
Beygir gücü, en basit açıklaması ile 75 kg ağırlığındaki bir yükün, 1 saniye içinde 1 metre hareket ettirilmesi için ihtiyaç duyulan güç miktarıdır. Gerçek bir beygirin 1 saniye içinde 1 metre ileriye doğru hareket ettirdiği yük miktarı, ortalama 50 kilogramdır. Motorların gücü için ise mühendisler bu ağırlığı 75 kg olarak belirlemişlerdir. Halk arasında bu kavram yanlış anlaşılmaktadır. Mesela, 150 beygirlik bir araba denildiğinde, 150 beygirin meydana getirdiği güç demek gibi anlaşılır.
Beygir gücü daha çok hızla ilgiliyken, tork gücü çekiş kuvveti ile alakalıdır denilebilir. Bu sebepten, kamyon ve tırların küçük bir otomobile göre çok daha fazla tork gücüne sahip olması gerekmektedir. Kamyonlara gereğinden fazla beygir gücü verilirse, tonlarca yükleri ve ağırlıkları ile maksimum hıza ulaşırlar ve devrilmeleri kaçınılmaz olur.
Dizel motorlu araçlar ile benzinli motorlu araçlar arasında da tork gücü farkı vardır. Çünkü, benzinli araçların piston kolları dizel araçlarınkinden piston kollarından daha kısadır. Uzun kolların uyguladığı dönüş kuvveti, kısa kolların uyguladığı kuvvetten daha yüksektir. Uzun piston kollarına sahip dizel motorların tork gücü benzinli motorların gücüne göre daha fazladır. Bu da demektir ki, piston kollarının daha uzun olması sebebiyle, dizel motorların çekiş gücü benzinli motorlara kıyasla daha yüksektir. Az devirle daha hızlı yol almak ve daha az yakıt tüketmek anlamına gelen bu yüksek çekiş gücünün, yine piston uzunluğuna bağlı bir de dezavantajı vardır. Dizel araçlar, benzinli araçlar kadar hız yapamazlar. Biraz daha hantal olurlar. Yine de, 90 km hızla yol alırken, dizel motorların devirleri, benzinli araçların devirlerinden daha küçüktür ve bu durumda daha az güç harcayarak benzinli araçlar ile aynı işi yaparlar.
Hareket halindeyken arabanın hız göstergesi, o anda kullandığı beygir gücü hakkında fikir verir. Hız ne kadar yüksekse o anda kullanılan beygir gücü de o kadar yüksek demektir. Hareket halindeki aracın devir göstergesi ise o anda kullanılan tork gücü hakkında bilgi verir. Araç en az devirde ne kadar yüksek hıza çıkıyorsa tork gücü o kadar kuvvetli demektir. Tork ve beygir gücü her zaman birbirleriyle orantılı olmayacaktır. Ayrıca, düşük motor hızında motorun sağlamış olduğu tork değeri, aracın kalkış performansı için çok önemlidir.
Görsel: istockphoto.com
Tork ve beygir gücünden bahsederken sadece rakamlara ve onların büyüklüğü baz alınmaz. Önemli olan motorun maksimum gücü ve torku hangi devir aralığında verdiğidir. Yüksek performanslı spor arabalarda tork ve güç verileri çok üstlerdedir. Bu araçlarda motor yüksek devirde kullanılır ve maksimum performans alınır. Sıradan günlük araçlarda ise benzinliler 2000-3500 devir aralığında kullanılırken dizel motorlular 1500-3000 devir aralığında kullanılırlar. Yani motorun 5000 devirde çok güçlü olması, günlük ve sıradan otomobil kullanıcısını ilgilendirmez. Onu ilgilendirmesi gereken şey, kullanım devir aralığında yeterli güç ve torku vermesi olmalıdır.
Motor gücü formüllerine göre, tork ve motor devri yüksek olursa motor gücü de yüksek olur sonucuna ulaşılır. Fakat gerçek hayatta kullandığımız araçların motorları yaklaşık 2500-4000 devir aralığında maksimum tork verebiliyor. Motor devri 4500’ü geçerse tork azalmaya başlıyor. Bu demek oluyor ki, 4500 devirden sonra motorun gücü de azalmaya başlıyor. Yüksek hızda ve devirde torkun azaldığı ise, gaza basınca aracın eskisi gibi çekiş yapmayarak öne atılmasından anlaşılabilir.
Özetlemek gerekirse; tork, bir işi yapabilme yeteneğidir. Belirli bir kütleye sahip bir aracın tekerleklerinin döndürülmesi ve ilerleyebilmesi işini tork yapar. Tork aslında iştir denilebilir. Beygir gücü ise, bunun ne kadar çabuk ve ne kadar hızlı bir şekilde yapılabildiğidir. Burada motor ve devir işin içine girer. Güç aslında, birim zamanda yapılan iştir. Bir işi çabuk yapabilmek gücün göstergesidir. Tork, çekiş, yokuş, hızlanma için önemlidir. Beygir gücü ise maksimum hız için önemlidir. Biri olmadan diğerinin bir işlevi olmayacağından, ikisi de bir aracın önemli özellikleridir.
