Formula 1 Dünya Şampiyonası, kısaca F1, dünyanın en popüler otomobil sporları şampiyonası olmasının yanı sıra, dört senede bir düzenlenen Yaz Olimpiyatları ve Futbol Dünya Kupası’ndan sonra dünyanın en çok izlenen spor organizasyonudur. Tüm katılımcıların uymak zorunda olduğu kurallar bütünü Formula 1 için tasarlanan mühendislik harikası arabalar ise, her gün gördüğümüz araçlardan görünüm ve donanım açısından oldukça farklı, çok güçlü motora sahip arabalardır. Fakat aslında bu araçlar, temelde garajınızdaki arabalardan farklı değildir. F1 araçlarında da içten yanmalı motorlar kullanılır; süspansiyon, lastik ve fren, aktarım sistemleri bulunur. Benzerliklere rağmen, binek otomobiller gibi normal sürüş için tasarlanmamıştır. Bunun sebebi, yapılan tüm ayarlama ve yapılandırmaların sadece ‘’hız’’ amaçlı olmasıdır.
Görsel: istockphoto.com
Üstü açık olan F1 araçları hafiflik ve güvenlik gibi etkenler dikkate alınarak yapılmıştır. Gövdesi ve kanatları havayı üstten aşındırarak aracı bastırmak ve yola yapıştırmak amacıyla aerodinamik olarak tasarlanmıştır ve hava direncini azaltmayı amaçlar. Geniş tabanlı ve büyük lastikleri yüksek hızda kuru yeri kusursuzca kavrar.
Sadece yarışlarda kullanılan Formula 1 otomobillerinin 100 kilometre hıza ulaşmaları yaklaşık olarak 3 saniyelik bir zaman dilimine sığarken, güçlü motorları sayesinde rahatlıkla 300 km/s üzerindeki hızlara ulaşabilirler. Bu ani hızlanma, ani yavaşlama ihtiyacını ortaya çıkaracağından, fren sistemlerinde karbon balata ve karbon disk kullanılır. Pistin yarış anındaki durumuna göre seçilen değişik kanat grupları ve ayarlar nedeniyle bu otomobillerin yarıştaki hız limitleri değişebilmektedir. F1 otomobillerinde, pilot ayağını gazdan çektiği anda hiç frene basmasa bile normal standartlarda bir otomobilin frenine sonuna kadar basılmasına eşit bir fren sistemi devreye girer. Sadece hidrolik fren sistemi kullanılabilir. Kuvvetli bir fren esnasında tekerlerin kitlenmesini engelleyen ABS sistemi bu araçlarda yasaktır.
Formula 1 araba modellerinin motor yapısı çelik ile dökme demirden yapılmak zorundadır. Ayrıca bu araçlarda, motorun beslenmesi için ekstra yağ takviyesi sağlayan sistemlerin kullanımı ise yasaktır.
F1 yarışı kuralları gereği araçlarda sadece ön tekerlek direksiyona bağlı olmak zorundadır ve otomatik vites kullanımı yasaktır. Vites değişikliği yalnızca pilotlar tarafından yapılabilir ve vites sayısı en az 4, en fazla 7’dir. 66 cm çaplı tekerlekler için, spin atmayı engelleyici herhangi bir sistem kullanılmamıştır. Jantlar metalden yapılmak zorundadır ve ön tekerlerin genişliği en fazla 33.5 cm, en az 30.5 cm, arka tekerlerin genişliği en fazla 38 cm, en az 36.5 cm olmalıdır.
F1 yarışlarında kullanılan arabaların ortalama ağırlığı 550 kilo olmak zorundayken, azami ağırlığı tam teçhizatlı pilotla beraber en fazla 600 kilo olmak zorundadır. Spor komiserinin yaptığı tetkiklerde araç ağırlığı 600 kilonun üzerinde çıkarsa, araç yarıştan ihraç edilir.
Aracın genişliği lastikler ve jantlarla birlikte en fazla 180 cm, uzunluğu en fazla 420 cm, yüksekliği en fazla 95 cm ve iki tekerlek arasındaki mesafenin uzunluğu ise en fazla 140 cm olmak zorundadır. Bir F1 aracının en önemli kısımlarından biri lastiklerdir. Lastikler, aracın piste temasını ve ilerlemesini sağlayan tek şeydir. Aracın tüm temel sistemleri lastikler sayesinde görevini yerine getirir. Lastikler düşük performansta çalışırsa, ona bağlı diğer sistemler de iyi bir performansta çalışmayacaktır. Böyle bir durumda, araç iyi bir performans yakalayamayacak demektir.
Görsel: istockphoto.com
Şasi ise, bir F1 aracı için lastiklerden bile daha fazla önem taşır. Şasi, aracın en önemli kısmıdır. Tüm araç parçalarının üzerine monte edildiği yapıdır ve ‘’kasa’’ anlamına gelir. Birçok modern araç ve uçaklarda olduğu gibi bu araçlarda da monocoque yapıdadır. Monocoque, Fransızca bir kelimedir ve ‘’tek parça’’ anlamına gelir. Tüm parçanın tek bir materyalden yapıldığını ifade eder. Eskiden bu materyal alüminyumken, günümüzde karbon fiber gibi daha güçlü materyaller kullanılmaktadır. Monocoque yapı, pilotunda içinde bulunduğu kokpiti de kapsar. Kokpitler, çok titiz tekniklerle düzenlenir. Pilot koltuğu, pilotun kendi ölçülerine göre tam yapılır. Pilotun hareket imkanı fazlasıyla kısıtlıdır.
Formula 1 araçları, 4 lt yakıt ile 7 km yol alırlar. Bu da demektir ki, tek bir yarış boyunca bir takım, ortalama 200.000 lt yakıt kullanır.
Bu araçların direksiyonları ise, normal binek araçlara çok az benzer özellik taşır. Üzerinde birçok düğme bulundurur ve aracın komuta merkezidir. Pilot, sadece bir parmak hareketiyle neredeyse tüm ayarları değiştirebilir. Normal binek araçların direksiyonlarının yarısı büyüklüğündedir. Direksiyon, araca bir soket ile monte edilir ve kolay bir şekilde takıp çıkarılır. Çünkü kurallar gereği pilot, direksiyon hariç herhangi bir parçayı sökmeden aracın içinden 5 saniye içinde çıkabilmelidir. Ayrıca her araçta olası bir kaza anında ve hemen öncesinde meydana gelen şeyleri kaydetmek üzere bir kaza bilgi kayıt cihazı (ADR) bulundurma zorunluluğu vardır. Pilotların güvenliği ise, organizasyonun önem sırasında en baştadır.
