Otomobil ilk olarak 1800’lerin sonunda Almanya ve Fransa’da icat edilip geliştirilmiş olsa da otomotiv endüstrisinin kuruluşu 1900’lerin başlarında ABD’de olmuştur. Henry Ford’un günümüzde standart olan toplu otomobil üretimi tekniklerinin ilk adımını atması ve devamında da Ford, General Motors ve Chrysler’in 1920’lerde otomobil üretimine dair tekel oluşturmalarıyla ABD, 20. yüzyılın başlarında otomotiv sanayinin lokomotifi olmuştur. ABD’li otomobil üreticilerinin, 2. Dünya Savaşı sırasında kaynaklarını askeri alana yoğunlaştırmasının ardından Avrupa ve Japonya’da da otomobil üretimi sektörü, artan talebi karşılayabilmek için büyümek zorunda kalmıştır. 1980’de Japonya’nın otomobil alanında dünya lideri konumuna gelmesiyle de otomobil üretimi tam anlamıyla bugünkü küresel yapısına bürünmüştür.
Görsel: commons.wikimedia.org
İlk Otomobil ve Mercedes’in Doğuşu
Otomobilin Almanya’da icat edildiğini öğrendikten sonra tarihteki ilk otomobilin de bir Mercedes olması muhtemelen sizi şaşırtmayacaktır. Aslında bu konu, kişiden kişiye ve bakış açılarına göre farklılıklar gösterse de tarihte gerçek anlamıyla bilinen ilk otomobil, 1885’te Carl Benz tarafından üretilen ve tek silindirli dört zamanlı bir benzin motoruna sahip olan Benz Patent Motorwagen’dir. Bu aracın tarihteki ilk olmasının başlıca nedeni ise bir petrol motoruna sahip ilk otomobil oluşudur.
Otomobil tarihinde ikinci mihenk taşı ise yine Almanya’dan başka bir isim, mühendis Gottlieb Daimler’dir. Kendi adını taşıyan otomobil markasıyla (DMG – Daimler Motoren Gesselschaft) ilk lüks otomobilini 1899’da Fas Sultanı’na satan Daimler, şirketine Avusturyalı bir diplomat ve işadamı olan Emil Jellinek’i de dahil etmiştir. İşte Mercedes adının doğuşu da tam bu noktada başlamaktadfır. 1902 yılında ürettikleri otomobillerin Fransa’da da rahatça satılabilmesi için Almanca olmayan bir isim bulmalarını öneren Jellinek, otomobillerine kendi kızının da adı olan Mercedes’i koymuştur. Karl Benz ve Gottlieb Daimler’in şirketlerinin 1926’daki birleşmesinin ardından da bugün bildiğimiz Mercedes-Benz markası ortaya çıkmıştır.
Görsel: istock.com
Amerika’nın Otomobil Üretimine Girişi
20. yüzyılın başlarından itibaren otomobil üretiminin tekeli haline gelen ABD’nin bu işi ilk başlatan ismi Ransom Eli Olds’dur. 1896’da ilk benzinle çalışan otomobilini üreten Olds, 1897’de Michigan’da kurduğu Olds Motor Vehicle Company adlı şirketiyle 1901 yılına kadar toplam 11 adet prototip otomobil üretmiştir. Olds’un otomobil tarihindeki önemi – meşhur Oldsmobile markasının isim babası olması dışında – ilk otomobil montaj bandını kurmuş olmasıdır. Yani bir diğer anlamıyla tarihteki ilk toplu otomobil üretimini gerçekleştiren kişidir. Olds, 1901 yılında toplam 425 otomobil üretebilmişken kurduğu montaj bandı sayesinde 1902’de 2500 otomobil üreterek bu rakamı neredeyse sekiz katına çıkarmıştır.
Ransom Olds gibi ilk otomobilini 1896’da üreten Henry Ford, bugün bildiğimiz adıyla Ford Motor Company’yi 1903’te kurana kadar birçok şanssızlık yaşasa da bunların üstesinden gelmeyi başarmıştır. Fabrikası, tıpkı Olds’unki gibi ABD’nin Michigan eyaletinde bulunan Ford’un otomobil tarihinde altın harflerle yer almasının nedeni 1908 yılında gerçekleştirdiği dönüm noktasıdır. Daha büyük bir kıta olması ve bir noktadan diğerine ulaşmanın Avrupa’ya kıyasla çok daha uzun sürmesinden dolayı ABD’nin o dönemki otomobil ihtiyacı Avrupa’nınkine göre çok daha yüksekti. Bu sebeple çok sayıda otomobil üretmenin yanı sıra bu otomobillerin hemen herkes tarafından da satın alınabilmesi gerekliydi. İşte Ford Model T’nin otomobil tarihindeki önemi de tam bu noktada doğmuştur. Dört silindirli motoru 20 hp güç üreten Model T, kolay kullanımı ve ucuz fiyatı sayesinde ABD’nin büyük bir kısmında satılmıştır. Model T’ye gelen talebi karşılayabilmek için Ford, 1913 yılında otomobil tarihinin bir başka dönüm noktasına daha imza atmıştır: Hareketli üretim bandı. Günümüz otomobil fabrikalarında da kullanılan sistemin tarihte ilk kez uygulandığı örnek de budur. Bu gelişmenin ardından ABD, o yıl tüm dünyadaki toplam 606 bin otomobilin 485 binini üretmiştir.
Görsel: istock.com
Avrupa’da Otomobil Üretimi
1919-1938 arasında Avrupa’da otomobil üretimi büyük bir gelişim gösterdi. Avrupa’daki düşük yaşam koşulları, kısıtlı alım gücü, düşük pazar talepleri ve kısıtlayıcı vergi tarifelerinden dolayı Avrupalı şirketlerin üretim boyutları o dönem ABD’li şirketlere yaklaşamasa da onunla aynı doğrultuda büyümeyi amaçlıyordu. II. Dünya Savaşı’na kadar olan dönemde Avrupa’nın önde gelen otomobil üretici ülkeleri Birleşik Krallık, Fransa ve bir derecede de Almanya idi. ABD’deki üreticiler kadar olmasa da Birleşik Krallık’ın otomobil üretimi, Austin, Morris ve Singer firmalarının başı çekmesiyle 1930’larda büyümeye devam etti.
Fransa’nın o dönemki üç büyük üreticisi olan Peugeot, Renault ve Citroen 1920’lerde ortaya çıkarak Fransız otomobil pazarının büyümesini sağladı. Avrupa’da 1920’lerde otomobil konusunda yaşanan en büyük olay ise Daimler ve Benz markalarının 1926’daki birleşmesidir. O dönem Almanya’da iktidara gelen Nazi Partisi’nin Ford’un metodlarına olan büyük hayranlığına rağmen, Ford markası Almanya’da hiçbir zaman bir güç haline gelmedi. Bunun yerine Ford Model T’nin konseptini kendi markalarına uyarlamayı tercih ettiler ve Volkswagen (Halkın Arabası) markası ortaya çıktı. Bu dönemde otomobil üretiminde adı duyulan bir diğer Avrupa ülkesi ise İtalya’ydı. İtalyan otomobil üreticileri yüksek mühendislik ürünü yarış otomobilleriyle adını duyurmuş olsa da İtalya’da geniş çaplı bir otomobil pazarının olmayışı nedeniyle ancak düşük miktarlarda üretim yapıyorlardı.
Otomobil tarihinin hikayesi, II. Dünya Savaşı’nda ve sonrasında otomobil üretimi ve otomotiv endüstrisinin gelişimi, Japonya ve Güney Kore’nin otomotiv sektörüne girişi ve otomobilin günümüzdeki yeri ve etkileriyle devam edecek. Yazı dizimizi takip etmeyi unutmayın.
