Görsel: istockphoto.com
Krank Mili Nedir?
Krank mili, bir motorun en önemli ve en pahalı parçasıdır. Böyle olmasına rağmen ne olduğu ve nasıl çalıştığı gibi konularda, hakkında çok az şey bilinir. Krank mili, motor pistonlarının üzerindeki demir çubuğa verilen isimdir. Bu çubuk, metalik bir parçadan oluşan uzun bir çubuktur ve her 5-10 cm’de bir pistonların birbirine tamamen zıttı olan ‘’U’’ biçimindeki yuvalara bağlanır. Yuvalara bağlanan U şeklinde çıkıntıları vardır. Bu çıkıntılar art arda gelir ve yönleri birbirine terstir. Krank mili tek parça olmak zorundadır. Yani bu U çıkıntıları ayrı birer parça değildir.
Krank Mili Nasıl Çalışır?
Krank mili yere yatay uzanır. Üstten ve dikey olarak, üzerine pistonlar bağlanmıştır. Açıları 90 derece olmak zorundadır. 89.5 derece veya 90.5 derece olamazlar. Çok hassas bir dengeyle bağlanmışlardır. Yani, her bir piston 90 derecelik açı ile krank miline bağlıdır. Mil üzerindeki U şeklindeki çıkıntıları aşağı yukarı doğru hareket ettirdikçe krank mili de kendi etrafında dairesel olarak hareket edecek kuvveti alır. Böylece araba motoruna hareket gücü kazandırılmış olur.
Görsel: istockphoto.com
Krank Mili Arızası Nasıl Anlaşılır?
Motorun kalbi olan bu parçanın herhangi bir arızası olursa, mutlaka tamir ettirilmelidir. Krank mili arızalandığında, motor arıza lambası yanar. Yanmadığının varsayıldığı bir durumda da ateşleme sistemi karışıp araç doğru düzgün çalışmayacağından bir arıza olduğu hemen anlaşılacaktır. Araçta tekleme ve stop etme gibi durumlar görülüyorsa da krank mili arızası oluşmuş olabilir. Araç stop ediyorsa, motor soğuyana kadar çalışmayacaktır. Krank mili arızasının bir diğer işareti, motorun gürültülü çalışmasıdır. Bu durumlardan herhangi biri veya birkaçının yaşanıyor olması, vakit kaybetmeden bir motor ustasına gitme zamanının geldiğine işaret etmektedir.
Krank Mili Muhtemel Arıza Sebepleri Nelerdir?
En yaygın görülen nedenlerini maddelerle sıralamak gerekirse, krank mili olası arıza sebepleri aşağıdaki gibidir;
1. Motor yağının bitmesi
2. Yağ basıncının düşmesi
3. Yanlış tipte motor yağı kullanımı
4. Krank mili yatak eksenlerinin zaman ve piston kollarındaki bozukluklara bağlı olarak çizilmiş, konikleşmiş veya aşınmış olması
5. Krank mili yağ kanallarının tıkalı olması
6. Krank milinde meydana gelen tam ve kısmi her türlü çatlama
7. Krank mili yataklarının yanlış bağlanmış olması
8. Motor yağını fazla sulanmış olarak kullanmak
9. Krank mili dişlisinin gevşemesi veya yerinden çıkması
Piston Nedir ve Ne İşe Yarar?
Krank miline oranla daha çok bilinen piston, motor bloğunun içindeki bir silindirin içine yerleştirilen ve ileri geri hareket eden disk şeklinde parçadır. Bu parça, içten yanmalı motorlarda çeşitli yakıt türleriyle ve havayla ortaya çıkan enerjiyi mekanik enerjiye çevirir. Ateşleme bölgesinde hava ve yakıt bir araya gelerek motorun ihtiyacı olan enerjiyi oluşturur, pistonlar da bu enerjiyi iterek kendisine bağlı olarak krank milinin dönmesini sağlar.
Başka bir şekilde açıklamak gerekirse, pistonun içinde bulunduğu silindirdeki gazlar yakıldıklarında piston aşağıya doğru hareket eder. Krank mili de bu sayede döner.
Motor tipine göre farklı yapılarda pistonlar vardır. Genelde düz ve bombeli olurken, dizel motorlarda iç bükey bir şekildedirler. Alüminyum alaşım, dökme demir, dökme çelik, krom katkılı çelikten üretilirler. En kullanışlı ve dayanıklı olanı gri dökme demirdir. Buna çelik katıldığında, dökme çelik elde edilir. Gri dökme çelik pistonlar da çok dayanıklı ve aşınmaya karşı yüksek derecede dirençlidirler. Bu malzemeler ağır olduklarından, genellikle büyük araçların pistonlarında kullanılırlar. Ağır araçların aniden devir değiştirmesi, piston ağırlığını önemli kılan bir özelliktir. Alüminyum alaşımlı pistonlar çok fazla ısı tutmadığından düşük sıcaklıklarda çalışırlar.
Gazlar Yakıldığında Piston Nasıl Hareket Eder?
Pistonun üst kısmındaki motor üst bloğunda yanma hücresi boşluğu bulunur. Bu bölgeye yakıt ve hava buji ile ateşlenir. Ateşlendiğinde yakıt patlar. Patlayan yakıt da pistonu hareket ettirir.
Görsel: istockphoto.com
Piston Aşağı İndi Ne Demek?
Düzenli bakımı yapılan bir arabanın motorunda piston aşağı inmez. Pistonun aşağı inme durumu, motorun bakımsız olduğunun bir göstergesidir. Piston, aracın altından çıkabilir ve onu tutan biyel kolu gibi bir takım parçalar araçtan düşebilir. Krank mili zarar görebilir. Motor tamamen çalışmaz bir hale gelebilir.
Piston dahil olmak üzere aracın tüm motor ve parça bakımlarının düzenli olarak yaptırılması önemlidir.
