Arabalarda, güvenlik sistemi olarak yer alması gereken en önemli aparatlardan biri, hava yastığıdır. Kazalarda oluşacak yaralanmaları ve ölümleri büyük ölçüde önleyen bu güvenlik sistemi, kaza esnasında çarpışmaya bağlı olarak hava veya gaz ile şişer. Kaza anında açılan hava yastıkları sayesinde sürücü kesinlikle daha güvendedir.
Hayat kurtaran hava yastığı teknolojisi, endüstri mühendisi John W. Hetrick tarafından 1952 yılında icat edilmiştir. Patenti 1953 yılında alındığı için bazı kaynaklarda icat tarihi 1953 olarak da geçmektedir. 1952 senesinde bir gün John W. Hetrick eşi ve kızıyla beraber otomobil ile seyahat ederken direksiyonu sert bir manevra ile çevirmek ve sertçe frene basmak zorunda kaldı. İçgüdüsel ve refleks olarak kollarını küçük kızlarının başını koruyacak şekilde uzatan anne ve baba, kızlarının başını bir yere çarpmasını engellemek istemişti. Bu olayın hemen arkasından John W. Hetrick, otomobil kazalarında insanların kafalarını bir yere çarparak hayatlarını kaybetmelerini veya ciddi yaralar almalarını önlemek adına hava yastığı icadı üzerinde çalışmalarına başladı. 5 Ağustos 1952 günü patenti alınabilecek kadar ilerleyen projenin tam anlamıyla gelişmesi için 1 sene daha beklenildi ve 1953 yılında ‘’güvenlik minderi’’ adıyla projenin patenti alındı.
Hetrick’in Birleşik Devletler Deniz Filosu’nda mühendis olarak görev yaptığı sıralarda 2. Dünya savaşı zamanlarıydı. Savaşın devam ettiği o sıralarda bir gün Hetrick, sıkıştırılmış hava torpidosunun kendiliğinden açılıp onu koruyan kapağın gözle görülmeyen bir hızla yukarı doğru fırladığını keşfetmişti. Bu keşfi hava yastığını icat etmek için çalıştığı zamanlarda çok işine yaradı. 1952 yılında John W. Hetrick, sıkıştırılmış hava tüpünün, bağlı olduğu yastığı şişireceği bir mekanizmayı tasarladı ve araba şirketlerine önerdi. Araba üreticileri o yıllarda güvenlikten daha fazla arabaların görünüşlerine önem veriyorlardı. Bu sebeple hava yastığı sadece sürücünün özel olarak istemesi durumunda fazladan bir ücret ile arabalara ekleniyordu. Süreç içerisinde hava yastığı teknolojisi gelişmeye devam etti. GM, Ford, Mercedes gibi firmalar Hetrick’in bu buluşu ile oldukça ilgilenmeye başladılar. Bu ilgiyle beraber proje gelişti. Mercedes 1967’de araçları için özel hava yastıkları geliştirmeye başladı. 1960’lı yıllarda artan araç hızlarıyla beraber kazalarda da artış oldu. Artan kazalar ölümleri de arttırdı. 1969 yılında ABD’de tüm araçlar için güvenlik sistemleri zorunlu hale getirildi. Kazaların artması, insanların bilinçlenmesi ve bu teknolojiden haberdar olması sonucunda genel olarak sürücüler kullandıkları arabaların güvenlik özellikleri ile daha fazla ilgilenir oldular. 1990’lardan sonra bu özellik, arabaların tümünde ve tüm ülkelerde standart olarak yer almaya başladı.
Görsel: istockphoto.com
Hava Yastığı Nasıl Çalışır?
-Yastık katlı olarak durur ve ince naylon iplikten yapılır.
-Kontrol ünitesi çarpışmayı algılar ve şişirme sistemine sinyal gönderir.
-Şişirme sistemi sinyali alır ve azot gazını açığa çıkararak yastığı şişirir.
Araba olası bir çarpma anında ivme kazanarak hız kaybetmeye başlar. Böylece ani ve hızlı bir yavaşlama olur. Bu yavaşlama esnasında kontrol ünitesi hızdaki hızlı değişimi tespit eder. Tespit edilen bu değişim normal bir frenin yaptığı etkiden daha fazla bir etki yaratıyorsa şişirme sistemine sinyal gönderir. Şişirme sistemi bu sinyali hemen alır ve patlayıcıyı, yani sodyum azit vb. ateşler. Ateşlenen patlayıcı sıkışmış haldeki yastığın (hava yastığı) içine büyük oranda gaz dolmasını sağlar. Gazla dolan bu hava yastığı bulunduğu kapaktan güçlü bir şekilde dışarı çıkarak sürücü veya yolcunun önünde açılır. Sürücü veya yolcu bir yere çarpmak yerine hava yastığına çarpar. Böylece sürücü veya yolcu en az hasara maruz kalır. Bu işlem, yani hava yastığının açılıp kapanması 100-200 milisaniye içinde gerçekleşir. Bu süre gözün açılıp kapanması gereken zamanla eşittir.
Görsel: istockphoto.com
Hava yastığı, emniyet kemeri ile birlikte kullanıldığında alınacak hasar minimuma iner. Aksi halde çarpma anında sağa sola doğru savrulmak çok olasıdır. Çocuklar ve bebekler hava yastığının önünde oturtulmamalıdır. Çünkü aniden açılan hava yastığı, küçük çocuk ve bebeklere zarar verebilir. Ayrıca ön koltukta oturan yolcuların ayaklarını ön konsola dayamaması gerekir. Aksi halde açılan hava yastığı, oturma pozisyonu gereği yolcuya zarar verebilir.
Hava yastığı, motosikletler için de kullanılır. Boyun, omuz, sırt ve göğüs kısımları en fazla hasar gören bölgeler olduğundan hava yastıkları bu bölgeler için özel olarak tasarlanmıştır. Çalışma sistemi araba ile aynıdır. Sürücü yere çarptığı anda hava yastığı milisaniyeler içinde şişer ve sürücünün en az hasarı alması sağlanır.
Hava yastığı hayat kurtaran bir icat olsa da her zaman her yaralanma ve ölümün önüne geçemeyebilir. Sürücü ve yolcuların mutlaka emniyet kemeri takmaları, hava yastığının görevini yerine getirmesi için büyük önem taşımaktadır.
